تفسیر اجزای آزمایش خون (3)

مقدار پلاکت ها و سایر اجزای خون

Plt یا پلاکت ها

پلاکت‌ها، اجزای کوچک مسطحی هستند که در خون وجود دارند و از بقیه سلو‌ل‌های خونی بسیار کوچک ترند. این ساختارها حاوی آنزیم‌هایی هستند که باعث انعقاد خون می‌شوند و وظیفه اصلی آنها جلوگیری از خون‌ریزی و خارج شدن گلبول‌قرمز از داخل رگ است.

علامت Plt در آزمایش خون نشان‌دهنده تعداد پلاکت‌ها در هر میلی‌لیتر مکعب خون است و عدد مربوط به آن معمولا بزرگ ترین عدد برگه آزمایش خون است.

غیر از کنترل انعقاد خون، از میزان پلاکت برای بررسی روند بهبود نارسایی مغز استخوان و بیماری‌های خونی هم استفاده می‌شود.

مقادیر طبیعی : پلاکت بین 150 هزار تا 400 هزار در هر میلی‌مترمکعب خون برای بزرگسالان طبیعی است. در نوزادان این مقدار کمی بیشتر است.

محدوده خطر : پلاکت زیر 50 هزار یا بیشتر از یک میلیون غیر طبیعی است و نیازمند توجه خاص است.

چه چیزهایی پلاکت را کاهش می‌دهد؟

بزرگ شدن طحال، خون‌ریزی شدید و مصرف پلاکت، لوسمی یا سرطان خون، ترومبوسیتوپنی، انواع وراثتی کمبود پلاکت، انعقاد منتشر خون در داخل رگ‌ها، شیمی‌درمانی بعد از سرطان، عفونت و نارسایی مغز استخوان باعث کاهش پلاکت می‌شوند. عدم تولید پلاکت می‌تواند به خاطر مشکلات استخوانی نیز باشد.

چه چیزهایی پلاکت را افزایش می‌دهد؟

بیماری‌ آرتریت روماتویید، کم‌خونی فقر آهن، مشکلات بعد از برداشتن طحال، بعضی سرطان‌ها و بیماری‌های ژنتیکی خاص باعث افزایش مقدار پلاکت می‌شوند.

نکاتی در رابطه با پلاکت خون

- ورزش شدید و قدرتی باعث افزایش میزان پلاکت می‌شود.

- در هنگام قاعدگی مقدار پلاکت خون کمی کاهش پیدا می‌کند.

- قرص‌های ضد بارداری باعث بالا رفتن مقدار پلاکت می‌شوند.

- داروی استامینوفن پلاکت را کاهش می‌دهد.

اجزای دیگر آزمایش خون

به غیر از اجزای اصلی آزمایش خون مثل مقدار پلاکت، گلبول‌سفید و قرمز، هموگلوبین، مقادیر دیگری مثل:

MCV یا mean corpuscular volume و

MCH یا mean corpuscular hemoglobin و

MCHC یا mean corpuscular hemoglobin concentration وجود دارند که همه مربوط به گلبول‌قرمز و اندازه و شکل و مقدار هموگلوبین آن هستند. مقادیر متفاوت هر کدام از این ها می‌تواند نشان‌دهنده ی نوع خاصی از کم‌خونی باشد.

چگونگی انجام آزمایش خون

آزمایش خون یکی از ساده‌ترین روش‌های آزمایشی است. با پیشرفت تکنولوژی و وجود دستگاه‌های جدید معمولا پس از چند دقیقه می‌‌توان پاسخ این آزمایش را دریافت کرد.

برای انجام این آزمایش حدود 5 تا 7 میلی‌لیتر از خون وریدی (سیاهرگی) لازم است که معمولا آن را در یک لوله آزمایش که با ماده ضدانعقاد خون پوشیده شده است جمع‌آوری می‌کنند.

برای ترکیب شدن بهتر ماده ضدانعقاد با خون، موقع‌ خون‌گیری و کمی بعد از آن، لوله را تکان می‌دهند. در طی انجام آزمایش باید از هر اتفاقی که موجب تخریب سلول‌های خونی می‌شود جلوگیری کرد. بعد از انجام آزمایش باید مدتی روی محل خون‌گیری فشار آورد تا خون بند بیاید.

در موارد کم‌‌خونی شدید هم، خون‌گیری برای انجام آزمایش خون مشکلی ایجاد نمی‌کند. برای کسانی که از سوزن یا مشاهده ی خون ترس دارند، باید تمهیدات ویژه در نظر گرفت.

بهترین زمان برای انجام آزمایش خون صبح و در شرایط طبیعی بدن است. استرس، فعالیت بدنی شدید و یا خون‌ریزی حاد می‌تواند نتایج آزمایش را کمی تغییر دهد.

تفسیر اجزای آزمایش خون (2)

مقدار هموگلوبین و هماتوکریت

Hgb یا (Hemoglobin)

در برگه‌های آزمایش مختلف ممکن است به صورت‌های مختلف HGB،Hg، یا Hgb نوشته شود. همه این ها مخفف کلمه هموگلوبین، یکی از عناصر اصلی تشکیل دهنده گلبول های‌ قرمز است که با اکسیژن ترکیب می شود و آن را در خون حمل می کند.

این ماده که در آن آهن به کار رفته، جایگاه‌های مختلفی برای ترکیب با اکسیژن دارد. هموگلوبین در جایی که اکسیژن زیاد وجود دارد با آن ترکیب می‌شود و در محیط کم اکسیژن، آن را آزاد می‌کند.

اندازه‌گیری مقدارکلی هموگلوبین، به نوعی نشان‌هنده تعداد گلبول‌های قرمز است.

مقادیر اصلی مقدار طبیعی : برای آقایان 14 تا 18 گرم در دسی‌لیتر و برای خانم‌ها مقادیر 12 تا 16 گرم در دسی‌لیتر.

محدوده خطر: هموگلوبین زیر 5 و بالای 20 مقادیر خطرزا به حساب می‌آیند و حتما نیازمند رسیدگی فوری هستند.

چه چیزهایی باعث کاهش هموگلوبین می‌شود؟

همان دلایلی که باعث کاهش گلبول‌های قرمز می شوند، با تخریب هموگلوبین، مقدار آن را هم کم می کنند. کم‌خونی، خون‌ریزی شدید، سرطان، سوءتغذیه، بیماری لوپوس، بیماری‌های کلیوی و بزرگی طحال باعث کاهش هموگلوبین می‌شوند. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، آسپیرین و ایندومتاسین و همچنین داروهای ضدسرطان هم مقدار هموگلوبین خون را کم می‌کنند.

چه چیزهایی باعث افزایش هموگلوبین می‌شود؟

مشکلات ریوی، سوختگی شدید، نارسایی مزمن ریه و از دست دادن زیاد آب بدن (دهیدراسیون‌) مقدار این ماده حیاتی را افزایش می‌دهند. داروهای جنتامایسین و متیل‌دوپا هم هموگلوبین را افزایش می دهند.

نکته:

- مقدار هموگلوبین در بارداری کاهش می‌یابد، چون با اینکه خون‌سازی کمی بیشتر شده است، اما حجم مایع بدن و خون بالا رفته و مقدار کلی هموگلوبین در هر دسی‌لیتر کاهش می‌یابد.

- زندگی در ارتفاعات هم به خاطر نیاز بیشتر بدن به اکسیژن و کمبود اکسیژن محیط، باعث تولید بیشتر هموگلوبین می‌شود.

- در طحال اغلب سلول‌های پیر خون تخریب می‌شوند. بزرگ شدن طحال، یعنی تخریب بیشتر سلول‌ها و به دنبال آن کاهش گلبول های قرمز و هموگلوبین رخ می‌دهد.

HCT یا (Hematocrit)

هماتوکریت یا HCT هم یکی از مقادیر اندازه‌گیری گلبول قرمز است. به طور کلی «هِم» (heme) به معنای آهن است و هر جا در هر کلمه‌ای آمد، حتما آن کلمه ارتباطی با گلبول قرمز دارد.

هماتوکریت درصدی از حجم کل خون است که شامل گلبول های قرمز می باشد و با اندازه‌گیری قسمت قرمز رسوب خون در لوله آزمایش نسبت به کل ارتفاع خون اندازه‌گیری می‌شود.

به خاطر بیماری‌ها و شرایط مختلفی که می‌توانند اندازه‌گیری هموگلوبین و گلبول قرمز را با اشکال مواجه کنند، HCT هم اندازه‌گیری می‌شود تا به طور مستقیم نشان‌دهنده اندازه هموگلوبین و گلبول قرمز باشد. این عدد معمولا با درصد نشان داده می‌شود.

مقادیر طبیعی : 42 تا 52 درصد برای آقایان و 37 تا 47 درصد برای خانم‌ها. در خانم‌های باردار درصد بالاتر از 33 طبیعی است.

محدوده خطر : HCT بالاتر از 60 درصد و پایین‌تر از 15 درصد.

چه چیزهایی باعث کاهش آن می‌شود؟

تقریبا همان عواملی که باعث کاهش هموگلوبین و گلبول های قرمز خون می شوند. شرایطی مثل پرکاری تیروئید، سیروز کبدی، نارسایی مغز استخوان و میلوم مولتیپلMultiple) (myeloma نیز باعث کاهش هماتوکریت می‌شوند.

چه چیزهایی باعث افزایش آن می‌شود؟

سوختگی، اسهال شدید، بیماری‌های انسدادی ریوی، از دست دادن زیاد آب بدن، تولید بیش از حد گلبول قرمز از عوامل افزایش دهنده ی HCT هستند.

نکته:

- بیماری‌هایی که باعث به وجود آمدن شکل‌های غیرطبیعی گلبول قرمز می‌شوند (مثل بیماری گلبول قرمز داسی‌‌شکل) مقدار HCT را تغییر می‌دهند.

- وقتی مقدار گلبول سفید خیلی بالا باشد، بر مقدار HCT موثر است.

- در صورت طبیعی بودن اندازه‌های گلبول قرمز، مقدار هماتوکریت، سه برابر هموگلوبین است.

- هماتوکریت را نباید بلافاصله بعد از خون‌ریزی شدید اندازه‌گیری کرد.

ادامه دارد...

تفسير اجزاي آزمايش خون (1)

گلبول هاي قرمز و سفيد خون

 

آزمايش كامل خون، همان آزمايش معروفي است كه تعداد سلول‌هاي اصلي خون طي آن اندازه‌گيري مي‌شود.

آزمايش خون يا CBC يا complete blood count به معناي «شمارش كامل خون» ، يكي از ابتدايي‌ترين و در عين حال اصلي‌ترين آزمايشاتي است كه مي‌تواند زمينه تشخيص بسياري از بيماري‌ها را فراهم آورد و از همه مهم تر، بيانگر شرايط كلي و حياتي بدن است.

براي آشنايي بيشتر با اجزاي اين آزمايش و فهميدن اينكه معني آن چند حرف انگليسي مثل RBC يا HCT با اعدادي كه روبه‌رويشان نوشته مي‌شود چيست، مي‌توانيد مطالب زير را دنبال كنيد.

 

 

RBC يا(Red blood cell )

RBC مخفف سلول‌ قرمز خون است. اين سلول‌هاي قرمز خون يا همان گلبول‌هاي قرمز، در واقع اصلي‌ترين قسمت خون و عامل رنگ قرمز آن هستند. خود اين رنگ قرمز به دليل وجود ماده‌اي به نام هموگلوبين است كه به گلبول‌ قرمز كمك مي‌كند تا اصلي‌ترين وظيفه خود يعني حمل و نقل اكسيژن و دي‌اكسيدكربن را انجام دهد.

به طور خلاصه، گلبول‌هاي قرمز، اكسيژن را از ريه به بقيه سلول‌هاي بدن حمل مي كنند.

مقادير طبيعي : بين 4/7 تا 6/1 ميليون در هر ميكرو ليتر خون است. اين عدد براي خانم‌ها مقداري كمتر و در كودكان مقداري بيشتر است.

چه چيزهايي باعث كاهش RBC مي‌شود؟

خون‌ريزي‌هاي دستگاه گوارش مثل خونريزي معده يا روده، خون‌ريزي‌‌ از محل زخم، سوءتغذيه، كمبود آهن يا كمبود ويتامين B12 ، شكستن سلول‌هاي خوني يا هموليز آنها در اثر بعضي بيماري‌هاي خاص مثل فاويسم، بعضي مشكلات ژنتيكي مثل گلبول‌هاي قرمز داسي شكل ، مشكلات مغز استخوان ، بيماري هاي كليوي ، بيماري‌هاي مزمن، تومورهاي سرطاني و بيماري‌هاي روماتوييد (التهاب مفاصل).

چه چيزهايي باعث افزايش RBC مي‌شود؟

مقدار بالاي گلبول قرمز مي‌تواند نشان‌دهنده ظرفيت‌ بالاي حمل اكسيژن باشد. در بعضي از ورزشكاران و همچنين هنگام زندگي در ارتفاعات به خاطر كمبود اكسيژن هوا ، RBC افزايش مي يابد.

بيماري‌هاي ريوي يا كلا هر نوع بيماري‌ كه هيپوكسي مزمن (كمبود اكسيژن طولاني مدت در بدن) ايجاد مي‌كند، مثل بيماري‌ قلبي مادرزادي ، باعث توليد بيشتر RBC مي‌شوند.

نكته:

- به طور طبيعي، گلبول قرمز بعد از توليد در مغز استخوان، 120 روز در خون زندگي مي‌كند و در آخر عمر خود خرد مي‌شود و به عناصر سازنده‌اش تبديل مي‌شود.

- مقدار RBC در طي بارداري به طور طبيعي كمي كمتر نشان داده مي‌شود، چون حجم قسمت مايع خون افزايش پيدا مي كند.

- عدد RBC در واقع مقدار دقيق گلبول‌هاي قرمز در 1ميلي‌ليتر خون است.

- بسته به آزمايشگاه و نوع كيت مورد استفاده، ممكن است مقياس شمارش اين سلول فرق كند.

- خوردن داروهايي مثل كلرامفنيكل هم باعث كاهش RBC مي‌شود.

WBC يا (white blood cell )

اين سه حرف مخفف «سلول‌هاي سفيد خون» يا گلبول‌هاي سفيد هستند. اندازه‌گيري مقدار گلبول‌هاي سفيد خون، يكي از روش‌هاي اصلي براي تعيين وجود عفونت در بدن است، چون اين سلول‌ها كه جزو سيستم دفاعي بدن هستند، در بيماري‌هاي عفوني و غيرعفوني واكنش‌هاي مختلفي از خود نشان مي‌دهند.

شمارش WBCها دو جزء دارد: يكي مقدار كلي گلبول‌هاي سفيد در يك ميلي‌ليتر خون و دوم شمارش جزء به جزء اين سلول‌ها، چون گلبول‌ هاي سفيد خون، پنج نوع مختلف دارند كه كم و زياد شدن هر كدام از اين انواع، معني خاص خود را خواهد داشت(تصوير پايين).

كلمه «diff» كه در جلوي CBC نوشته مي‌شود، درخواست براي شمارش همين انواع مختلف گلبول‌سفيد است.

مقادير طبيعي : در بزرگسالان و بچه‌هاي بالاتر از 2 سال مقدار گلبول‌سفيد بين 5 تا 10 هزار در هر ميلي‌ليتر خون طبيعي است.

محدوده خطر: WBC كمتر از 2500 و بيشتر از 30000 نشان‌دهنده بيماري‌هايي هستند كه مي‌توانند گاهي خطرناك باشند.

چه چيزهايي باعث كاهش WBC مي‌شود؟

لكوپني يا كاهش گلبول‌سفيد به مقادير كمتر از 4 هزار گفته مي‌شود كه معمولا در اثر نارسايي مغز استخوان، مسموميت دارويي ، عفونت بسيار زياد، سوءتغذيه، بيماري‌هاي خودايمني و ايدز به وجود مي‌آيد. در بسياري از انواع نارسايي‌هاي مغز استخوان، مثلا بعد از شيمي‌درماني،‌ راديوتراپي و ... هم اين مقدار كاهش مي‌‌يابد.

چه چيزهايي باعث افزايش WBC مي‌شود؟

افزايش گلبول‌سفيد، لكوسيتوز نام دارد و به مقادير بالاتر از 10هزار گفته مي‌شود كه به طور معمول نشان‌دهنده عفونت، التهاب، تخريب بافت بدن، لوسمي يا سرطان خون است.

ضربه و جراحت، استرس و تب هم مقدار WBC را افزايش مي‌دهد.

نكته:

- عمل اصلي گلبو‌ل‌سفيد مبارزه با عفونت و حذف عوامل خارجي و مزاحم از بدن است و در مواقع آلرژ‌ي‌ها هم اين سلول‌ها مسئول بروز واكنش هستند.

- تغيير هر كدام از انواع WBC معني خاص خود را دارد و ممكن است نشان‌دهنده عفونت با ميكروب (مثل باكتري يا ويروس) و يا حتي استرس باشد.

- فعاليت شديد بدني و ورزش سنگين هم براي مدتي باعث بالا رفتن تعداد WBC در خون مي‌شود. بارداري و زايمان هم اين مقدار را افزايش مي‌دهند.

ادامه دارد...

وقت ندارم

وقت ندارم

وقت ندارم

وقت ندارم